محمد مهدى ملايرى

164

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

بيرونى دربارهء نوروز و مهرگان نقل شده از اين كتاب بوده است . و اين كتاب همان است كه در كتاب تاريخ طبرستان تأليف محمد بن اسفنديار به نام پيروز و مهرگان و نام مؤلف آن موسى بن عيسى سروى ذكر شده ، و پيدا است كه پيروز معرف نيروز و سروى تحريف شده از كسروى يا خسروى است « 1 » و اين همان كتابى است كه در الفهرست ابن نديم به غلط تأليف آن به ابى الحسين على بن مهدى الكسروى نسبت داده شده . و از اين‌كه ابن نديم موسى بن عيسى كسروى را در الفهرست در بخش مربوط به دبيران و خطيبان و نويسندگان و كارگزاران خراج و ديوان آورده چنين معلوم مىشود كه او به شغل دبيرى در ديوان اشتغال داشته است . از كتابهاى ديگرى كه به كسروى نسبت داده شده يكى كتاب الحنين الى الاوطان « 2 » و ديگرى كتابى است با عنوان ( مناقضة من زعم انه لا ينبغى ان يقتدى القضاة فى مطاعمهم بالائمة و الخلفاء ) . « 3 » بعضى از محققان را عقيده بر آن است كه كتاب سندباد را هم كه ترجمه‌اى يونانى از آن باقى مانده نيز همين موسى بن عيسى كسروى از فارسى ساسانى به عربى ترجمه كرده است . « 4 » به جز اين موسى بن عيسى سه نفر ديگر به لقب كسروى شناخته شده‌اند يكى از آنها على بن مهدى كسروى است كه ابن نديم ترجمه كتاب نوروز و مهرگان را به او نسبت داده . و ديگرى يزدگرد مهندان كسروى است كه هر دو هم زمان با خليفه معتضد ( 257 - 289 ) بوده‌اند . و سومى ابو القاسم كسروى اردستانى اصفهانى

--> - تحقيقى او كه به نام « عيد بهار ساسانيان » به فارسى ترجمه شده است در كتاب « مطالعاتى دربارهء ساسانيان » نشريه بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، تهران 1348 ، ص 93 به بعد خواهيد يافت . ( 1 ) . هزارهء فردوسى ، ص 33 . ( 2 ) . در كتابخانهء اياصوفيا 2052 به شمارهء 77 - ب 84 نسخه‌اى از آن وجود دارد . ن . ك . بروكلمن . تاريخ ادبيات عرب ، ترجمهء عربى . ج 3 ، ص 102 به نقل از : F . Meier , Ist , XXlv , 20 , N , I ( 3 ) . الفهرست ، ابن نديم ، ص 125 . ( 4 ) . بروكلمن ، تاريخ ادبيات عربى ، ج 3 ، ص 102 .